Tích trong tích trong trang trí trong điêu khắc gỗ Nam Kỳ

TÍCH TRONG TÍCH

Trong số các trang trí trong điêu khắc gỗ Nam Kỳ, thường gặp các dạng tích lồng trong tích, nghĩa là chỉ cùng một chi tiết trang trí thôi mà có nhiều dạng điển tích được vận dụng, mang nhiều hàm nghĩa tinh tế. Cùng phân tích một chi tiết nhỏ trên cánh cửa một phủ thờ tại Vĩnh Long để thấy sự tinh vi của tiền nhân.
Trước nhất là dạng đồ án tứ thời hóa tứ linh, là một loại thực vật tượng trưng cho mùa (mai lan cúc trúc - xuân hạ thu đông) được khéo léo biến hóa thành một linh vật trong long lân quy phụng. Ở đây, nhành hoa mai* mùa xuân vặn xoắn để cuối cùng hóa thành một đầu rồng. Mùa xuân tượng trưng cho khởi đầu, tươi tốt và phát triển, rồng là linh vật của sức mạnh, may mắn và thịnh vượng.
Lại lồng thêm một điển tích khác: mai cài thọ. Điểm trên cành mai là hình ảnh cách điệu hình học của chữ Thọ 壽, thể hiện mong ước được trường tồn. Mà chữ thọ xuất hiện hai lần: song thọ. Bên cạnh vẻ đẹp ước lệ tao nhã, truyền thống tạo hình của Việt Nam cũng rất thực dụng: luôn kèm theo những mong ước rất thiết thực của con người. Nhưng dù vậy, nghệ nhân xưa đã khéo léo cài gửi mong ước một cách rất kín đáo, ý nhị bằng một họa tiết hình học mắc duyên dáng trên cành hoa mai.
Cuối cùng là dạng thức hoa điểu - một loài thực vật gắn với một loài chim, mô típ thường gặp trong hội họa, thi nhạc, điêu khắc truyền thống Á Đông. Như đã nói trước, hoa ở đây là hoa mai, loài hoa trong sáng, thanh cao, hoa của quân tử. Gắn với mỹ học bác học thì mai cao quý, với mỹ học bình dân thì mai khai phúc lộc, cát tường. Đậu trên cành mai là đôi chim, đầy đủ lưỡng hợp, có đôi có cặp. Đồ án mang hàm ý cầu chúc đời sống no đủ, sung túc, thuận lợi.
Với chỉ một hình ảnh nhỏ thôi mà nghệ nhân chuyển tại được bao nhiêu thanh ý và thêm cả những ước vọng đẹp đẽ trong đời sống con người. Đặc trưng của nghệ thuật Á Đông là vậy, giản lược, ước lệ cao độ và mang nhiều tầng ý súc tích.
*Để bàn thêm về muôn loại mai, xin được hầu chuyện quý vị vào một bài đăng tiếp sau này. Trước mắt xin hiểu loài mai này thuộc chi Prunus.
-----------------------------------------------------------------
[Vietnamese decorative arts]

MOTIF UNDER MOTIF

In Cochinchina wood carving, an ornament usually has a symbolic meaning behind it. There are various details that have more than one layer of hidden meaning, which is called motif under motif. Let's analyze one small detail in a wooden door of a house in Vinh Long to better understand it.
Firstly, this ornament follows the motif "Four season transforming into four mystical animals". A plant which is a metaphor for one season (apricot - spring, orchid - summer, chrysanthemum - autumn and bamboo - winter) is transforming into a mystical animal (dragon, unicorn, turquoise and phoenix). Here, a branch of apricot is stylized into a dragon at its end. Apricot stands for spring, the start of everything, liveliness and progreess. Dragon is a metaphor for strength, good luck and prosperity.
Another motif is applied: Branch of apricot with longevity. There is a geometric form of the character 壽 (longevity), a wish for a long healthy life. The image appears twice in two squares: double longevity. Decorations are often highly symbolic and stylized, but a pratical wish is added, even in a very preserved way. It is implied, not outspoken, through a geometric symbol.
Finally, the motif "Blossom - bird". The apricot is usually associated with purity, class, nobility and is a favorable flower of the high class. It is a noble flower for the intellectual aesthestics, and is a lucky plant for ordinary people. On the branch is a pair of birds, which stand for pairing, happiness and wholesomeness. The motif expresses a wish for an affluent and ddvantageous life.
By just a small detail, the carpenters convey many delicate layers of implication and quests in life. And that is characteristic of Oritental decorative art: stylized, minimalized and symbolic.
~Hiếu Y and Ninh
Không có mô tả ảnh.

Nguồn: Tản mạn kiến trúc

Đăng nhận xét

0 Nhận xét