VƯƠNG QUỐC LÒ GẠCH (English below)

(English below)
VƯƠNG QUỐC LÒ GẠCH
Ven những dòng sông trên vùng đất Măng Thít - Vĩnh Long, những lò gạch cuối cùng chậm rãi nhả khói. Với mật độ dày đặc các làng nghề nung gạch, Măng Thít được mệnh danh là vương quốc lò gạch của cả miền Tây. Tuy vậy, cùng với sự thay đổi công nghệ và đòi hỏi mới về bảo vệ môi trường, hoạt động truyền thống này có thể trở thành dĩ vãng. Đổi thay là cần thiết và không thể tránh khỏi, nhưng nếu được bảo tồn và sử dụng sáng tạo, những gì còn lại của một vương quốc thịnh vượng có thể mang một sức sống mới mạnh mẽ và bền vững hơn.
Từ lâu, nghề làm gạch ngói xây dựng đã phổ biến tại các tỉnh miền Tây, đặc biệt tập trung ở An Giang, Đồng Tháp và Vĩnh Long. Với lượng đất sét giàu có và hệ thống sông ngòi thuận lợi cho giao thông, hoạt động của các lò gạch mang lại một lượng đa dạng công việc từ đào đất, vận chuyển tới trực tiếp sản xuất và buôn bán thành phẩm. Cảnh tượng ghe thuyền bận rộn chở đất, trấu và gạch ngói khắp các nẻo sông từng là một quang cảnh đặc trưng của vùng.
Đất dùng để sản xuất gạch là loại đất sét nằm trong lòng nước ở tầng dày 40-50cm, lắng đọng từ phù sa lâu năm, được các thợ "cạp đất" xúc chuyển về lò. Người miền Tây có câu cửa miệng "nghèo cạp đất mà ăn", nguyên thủy không có nghĩa là ăn đất mà là đi xúc đất để sinh nhai, dần dần trại nghĩa. Đưa về lò, các loại sét được nhào trộn với cát theo một tỷ lệ do thợ pha đất quyết định, sẽ ảnh hưởng đến màu sắc và chất lượng sản phẩm sau nung. Đất được cho vào khuôn đúc ra gạch ngói, hay các sản phẩm mỹ thuật từ khuôn thạch cao do họa sĩ thiết kế. Sau khi để cho khô đi, sản phẩm thô được chất vào lò, tùy theo kết cấu mà để ở chỗ lửa yếu hay lửa mạnh, phụ thuộc hết kinh nghiệm của thợ để sản phẩm đều màu, đồng nhất về chất lượng và giảm hư bể hao hụt. Chất đốt là vỏ trấu tận dụng từ đồng lúa, đốt với nhiệt độ tăng dần tới ngày thứ bảy đạt 900°C rồi ngưng, bít lò lại cho nguội đến ngày mở lò. Sản phẩm chính là gạch ngói xây dựng, sau này có bổ sung các mẫu mã đa dạng chậu cảnh và tượng gốm trang trí. Gốm miền Tây cốt dày, dáng vẻ chắc khỏe, màu đỏ cam tươi sáng và giàu cảm xúc nên được ưa chuộng nhiều nơi vì sự biểu cảm của nó.
Lò gạch cũng làm bằng gạch đỏ, là loại gạch thẻ được xếp chồng lên nhau thành mái vòm nhỏ dần lên cao, không sử dụng hệ khung đỡ mà toàn bộ vòm tự cân bằng vào nhau. Cuối lò có hai khu vực thoát khói dẫn ra hai ống khói phía sau. Đặc biệt, trước mỗi lò đều có hốc thờ thần. Đây là quan niệm vật linh phổ biến trong niềm tin của người Việt rằng mọi thứ đều có linh hồn ngự trị. Tôn trọng linh hồn lò gạch cùng muôn vạn thần linh khác mà họ cảm nhận có tồn tại quanh mình, người thợ một mặt quý trọng tự nhiên, một phần thấy an tâm hơn trong lao động. Những đêm dài liên tục thức canh lò đã khiến người thợ hình dung những câu chuyện huyền hoặc quanh "ma lò gạch", kèm với nỗi lo về những tai nạn rình rập quanh lò, thực hành thờ cúng đã thành phương thức trấn an hữu hiệu trong công việc này.
Hiện nay, số lượng lớn các lò chuẩn bị đóng cửa do lo ngại về vấn đề môi trường. Một số được chuyển đổi sang công nghệ hiện đại hơn, ít nơi được tận dụng làm điểm thăm quan du lịch. Măng Thít nằm trên tuyến đường sông nối giữa hai trung tâm du lịch lớn Cái Bè và Cần Thơ nên có cơ hội phát triển. Qua khảo sát của chúng tôi tại các lò gạch có cho tham quan du lịch tại Bến Tre (thành phố Bến Tre, huyện Mỏ Cày Nam, huyện Hàm Luông) và Vĩnh Long (thành phố Vĩnh Long và huyện Măng Thít), nhận thấy chưa có sự phối hợp về mặt tổ chức, đặc biệt là tái thiết cảnh quan, thiết kế hoạt động thăm quan có hệ thống, chưa xây dựng được những sản phẩm lưu niệm đặc trưng để từ đó mang lại thu nhập cho người địa phương, phân chia nguồn lợi công bằng và bền vững hơn. Lò gạch nếu nhận được quan tâm nhiều hơn có thể hưởng được những cơ hội bảo tồn tốt đẹp, bởi chúng vừa là những kiến trúc thú vị, vừa chứa đựng những kỷ niệm văn hóa quý báu của con người miền Tây.
Tài liệu tham khảo:
Văn hóa người Việt vùng Tây Nam Bộ, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Tp.HCM.
------------------------
THE KINGDOM OF KILNS
Along the rivers of Măng Thít district, Vĩnh Long province, the last kilns slowly exhales their smoke. Kilns are densely built in the area and it has been dubbed as the Kingdom of Kilns of Mekong delta. However, with technology advancement and environmental concern, this traditional craftsmanship may soon become a memory. Changes are necessary and inevitable, but if they are smartly conserved and adapted, the remains of a once prosperous kingdom may have a chance to live a new healthy and sustainable life.
For long, the brick and tile manufacture has become a traditional craftsmanship in Mekong provinces, especially in An Giang, Dong Thap and Vinh Long. Thanks to its rich clay resources and convinient river systems, the craftsmanship has created various jobs for local people, from exploiting clay, transporting, manufacturing to dilivering. Hustling boats which carry clay, rice shell and fired terracotta promptperse into every direction once made a characteristic scenery of the region.
The clay used to produce bricks is the silt sediment of around 40-50cm thick under water. At the kilns, it is mixed with sand in a proportion judged by the experience of the craftsmen, which determines the colors and quality of the final products. It is then molded and dried in shade. Again by experience, the craftsmen arrange unfired earthenwares in the kilns so that small thin stuffs are placed in the least heated area and vice versa, to make sure they would turn out in good color and achieve the same quality, also to reduce breakage. Rice shell is used for burning, until the seventh day the kiln reaches 900°C then it is sealed and is opened when it has cooled down. The main designs are bricks and roofing tiles, later there are flowerpots and decorative sculptures. The Mekong terracotta is thick, unglazed, strong and expressive with bright reddish terracotta color. The products are well loved because of their positive and expressive effect.
The kilns are made of terracotta. Solid bricks are placed to form a dome and it is balanced into itself without help of frames or beams. At the corner there are two ventilations which lead to two chimneys at the back of the kiln. The most interesting feature is the worship niche. This is an animism belief that is common among Vietnamese peoples, that everything either animanted or unaimated all has souls. By respecting the souls of the kilns and other gods whose existence they sense around them, the craftsmen at one side appreciate nature, at the other side feel more secure when performing a somewhat dangerous job. Sleepless nights to watch the stoves prompt their imagination to the creation of "kiln ghost" stories, together with danger that lurks around, this practice has eased the mind of the craftsmen and made their job less stressful.
Today, a number of kilns are on the verge of closing due to stress on environmental issues. Some have moved to modern technology with less emission, a few have been adapted as tourist attractions. Mang Thit is on the river route connecting two big tourist center of Mekong - Cai Be and Can Tho, therefore it stands a good chance of development. However, from our fieldtrips in Ben Tre and Vinh Long, there is little cooperation between stakeholders, especially on landscape design, designing tour programs and no characteristic souvenirs haved been introduced. Better collaboration would bring on better share of profit to local people. If received further attention, those kilns would enjoy more conservation as they are interesting architectures that house valuable culture gems of Mekong people.
Source of information:
Culture of Vietnamese people in Mekong delta, HCMC University of Social Sciences and Humanities.
Nguồn: Tản Mạn Kiến Trúc
~Hiếu Y
Ảnh: NGUYỄN HUỲNH ANH KHOA
Trong hình ảnh có thể có: ngoài trờiTrong hình ảnh có thể có: bầu trời, cây, thực vật, ngoài trời và thiên nhiênTrong hình ảnh có thể có: bầu trời, ngoài trời và thiên nhiênTrong hình ảnh có thể có: ngoài trờiTrong hình ảnh có thể có: ngoài trờiKhông có mô tả ảnh.Trong hình ảnh có thể có: trong nhàTrong hình ảnh có thể có: ngoài trời và trong nhà

Đăng nhận xét

0 Nhận xét